Muhasebe Yetkinlik Araştırması: Terimler Sözlüğü

A

Analitik Muhasebe

İşletmenin bölümler, ürünler veya maliyet merkezleri bazında detaylı finansal analizine olanak tanıyan muhasebe alt sistemi. Yönetim kararlarını desteklemek amacıyla maliyet dağılımı ve kar analizi sunar.

Akreditasyon (Eğitim)

Bir eğitim programının veya kurumunun belirlenmiş standartları karşıladığının yetkili bir kuruluş tarafından resmi olarak onaylanması süreci. Türkiye'de muhasebe programları YÖK denetimindedir; uluslararası akreditasyon için ACCA, ICAEW gibi kuruluşlarla uyum aranmaktadır.

Aktüeryal Analiz

Finansal risklerin istatistiksel ve matematiksel yöntemlerle değerlendirilmesi. Muhasebe eğitiminde ileri düzey yetkinlik alanlarından birini oluşturmaktadır.

B

Bilanço (Finansal Durum Tablosu)

TMS/TFRS çerçevesinde hazırlanan, işletmenin belirli bir tarihteki varlıklar, yükümlülükler ve özkaynaklarını gösteren temel finansal tablodur. Türkiye'de "Finansal Durum Tablosu" olarak da anılmaktadır.

Bağımsız Denetim

Bir işletmenin finansal tablolarının bağımsız ve yetkili bir denetçi tarafından denetlenerek görüş bildirilmesi. Türkiye'de kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar (KAYİK) için zorunludur; Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) denetim standartlarını belirler.

D

Dijital Muhasebe

Muhasebe süreçlerinin yazılım, otomasyon ve dijital entegrasyon araçlarıyla yürütülmesi. Türkiye bağlamında e-fatura, e-defter ve e-arşiv uygulamaları dijital muhasebenin temel bileşenlerini oluşturmaktadır. Bkz. Dijital Muhasebe Araştırması.

Dönemsellik İlkesi

Gelir ve giderlerin, nakit akışından bağımsız olarak gerçekleştikleri dönemlerde kayıt altına alınması ilkesi. Tahakkuk esasının temelini oluşturur ve TMS/TFRS'de standart bir uygulama olarak yer alır.

E

e-Defter

Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) standartları kapsamında tutulması zorunlu olan yevmiye defteri ve büyük defterin elektronik ortamda oluşturulması, imzalanması ve muhafaza edilmesi uygulaması.

e-Fatura

GİB portalı veya entegratör firmaları aracılığıyla düzenlenen, iletilen ve saklanan elektronik fatura formatı. Belirli eşik değerlerin üzerindeki mükellefler için zorunludur.

F

FIFO (İlk Giren İlk Çıkar)

Stok değerleme yöntemlerinden biri; stok girişlerinin kronolojik sırayla tüketime sayıldığı sistemdir. TMS 2 kapsamında Türkiye'de kullanılabilecek yöntemler arasındadır.

G

GİB (Gelir İdaresi Başkanlığı)

Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı, vergi politikalarını uygulayan ve mükellef hizmetlerini yürüten merkezi idare. e-Fatura, e-Defter ve diğer dijital muhasebe uygulamalarını düzenlemektedir.

İ

IES (International Education Standards)

IFAC tarafından yayımlanan ve muhasebe mesleği için uluslararası eğitim gereksinimlerini tanımlayan standartlar dizisi (IES 1–8). Türkiye muhasebe eğitimi bu standartlara uyum sürecindedir. Bkz. Yetkinlik Çerçevesi.

IFAC (Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu)

Küresel muhasebe mesleği standartlarını geliştiren ve üye örgütlere rehberlik eden uluslararası kuruluş. TÜRMOB, IFAC'ın üye kuruluşları arasında yer almaktadır.

K

KGK (Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu)

Türkiye'de muhasebe ve denetim standartlarını (TMS, TFRS, BDS) belirleyen ve yayımlayan resmi kurum. KAYİK'lerin bağımsız denetimini de düzenlemektedir.

KOBİ (Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletme)

Türkiye'de çalışan sayısı ve yıllık ciro kriterlerine göre sınıflandırılan küçük ve orta ölçekli işletmeler. KOBİ'ler tam TMS/TFRS yerine "KOBİ TFRS" olarak bilinen basitleştirilmiş standartları uygulayabilmektedir.

M

Mesleki Yetkinlik

Bir mesleği etkin biçimde icra edebilmek için gerekli bilgi, beceri, değer ve davranışların bütünü. IFAC çerçevesinde teknik, entelektüel, kişisel ve mesleki değerler bileşenlerinden oluşmaktadır. Bkz. Yetkinlik Çerçevesi Analizi.

S

SMMM (Serbest Muhasebeci Mali Müşavir)

Türkiye'de 3568 sayılı Kanun kapsamında TÜRMOB tarafından ruhsatlandırılan meslek unvanı. Lisans eğitimi, iki yıllık staj ve yeterlilik sınavlarını içeren süreç sonucunda elde edilir. Bkz. Sertifikasyon Süreçleri.

Sürdürülebilir Raporlama

İşletmelerin finansal performanslarının yanı sıra çevresel, sosyal ve kurumsal yönetim (ESG) bilgilerini kamuoyuyla paylaştığı raporlama çerçevesi. Türkiye'de halka açık şirketler için giderek daha fazla gereklilik haline gelmektedir.

T

TFRS (Türkiye Finansal Raporlama Standartları)

KGK tarafından yayımlanan ve UFRS/IFRS'in Türkçe uyarlaması olan finansal raporlama standartları. Kamuya hesap verebilirlik niteliği taşıyan kuruluşlarda uygulanır. Bkz. Finansal Raporlama Araştırması.

TMS (Türkiye Muhasebe Standartları)

KGK tarafından yayımlanan ve IAS (Uluslararası Muhasebe Standartları) esas alınarak hazırlanan Türkiye muhasebe standartları bütünü.

TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu)

Türkiye'nin resmi istatistik kurumu. Torquix analizlerinde istihdam, meslek dağılımı ve eğitim verileri için TÜİK istatistikleri birincil kaynak olarak kullanılmaktadır.

TÜRMOB (Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği)

3568 sayılı Kanun kapsamında kurulan ve Türkiye'de muhasebe mesleğini düzenleyen üst meslek kuruluşu. SMMM ve YMM ruhsatlarını vermekte, staj ve sınav süreçlerini yönetmektedir. IFAC üyesidir.

U

UFRS (Uluslararası Finansal Raporlama Standartları)

IASB (Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu) tarafından yayımlanan ve 140'tan fazla ülkede uygulanan küresel finansal raporlama standartları. İngilizce kısaltması IFRS'dir.

Y

YMM (Yeminli Mali Müşavir)

Türkiye'de 3568 sayılı Kanun kapsamında en üst düzey muhasebe meslek unvanı. SMMM unvanından sonra en az 10 yıl meslek icrasının ardından alınabilir; tasdik ve vergi incelemesi yetkisini içermektedir.

YÖK (Yükseköğretim Kurulu)

Türkiye'de yükseköğretim kurumlarını denetleyen ve düzenleyen resmi kurul. Muhasebe lisans programlarının müfredat standartlarını ve üniversitelere açılacak program kotalarını belirleme yetkisine sahiptir.

Yetkinlik Çerçevesi

Bir mesleği veya rolü etkin biçimde yerine getirmek için gerekli yetkinliklerin sistematik biçimde sınıflandırıldığı yapı. IFAC/IES çerçevesi muhasebe mesleği için teknik bilgi, beceri ve mesleki değerleri ayrı bileşenler olarak tanımlamaktadır. Bkz. Yetkinlik Çerçevesi Analizi.